Bạn là Bác Sĩ, muốn tham gia cộng đồng bác sĩ? Đăng ký tại đây.

Bệnh hen ở trẻ em: Nguyên nhân và cách điều trị

Bệnh hen ở trẻ em: Nguyên nhân và cách điều trị

Hen phế quản có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào, trong đó có trẻ nhỏ. Cơn hen thường xuất hiện sau một đợt nhiễm trùng đường hô hấp do virus hoặc vi khuẩn, khi thay đổi thời tiết trong những đợt chuyển mùa, hay xuất hiện do hít phải bụi,… Triệu chứng bệnh hen ở trẻ em là ho dai dẳng, đặc biệt nặng hơn về đêm; thở khò khè, thở gắng sức; nặng ở lồng ngực…

Bệnh hen ở trẻ em là gì?

Hen suyễn hay còn gọi là hen phế quản, là một bệnh hô hấp mạn tính rất thường gặp ở trẻ em, đặc trưng bởi tình trạng viêm mạn tính đường dẫn khí. Khi tiếp xúc với các yếu tố kích thích, phế quản người bệnh sẽ bị co thắt, phù nề, chứa đầy chất nhầy gây tắc nghẽn làm xuất hiện các triệu chứng như ho, khò khè, khó thở.

Yếu tố kích thích các đợt khởi phát hen suyễn ở trẻ em thường là do tiếp xúc với các yếu tố dị nguyên như phấn hoa, lông thú, khói thuốc lá, hóa chất; do nhiễm trùng không khí, do thay đổi thời tiết,…

Nguyên nhân gây bệnh hen phế quản ở trẻ em

Yếu tố gia đình

Nếu một đứa trẻ sinh ra trong một gia đình có bố hoặc mẹ không bị hen phế quản thì nguy cơ bị bệnh hen phế quản rất thấp khoảng 10%,. Tuy nhiên, nguy cơ mắc hen phế quản sẽ tăng lên 25% nếu một trong bố và mẹ bị hen phế quản và tăng lên 50% nếu cả bố và mẹ bị hen phế quản.

Yếu tố cơ địa dị ứng

Những đứa trẻ thường xuyên bị chàm, nổi mề đay, viêm mũi dị ứng hay mắc các bệnh dị ứng khác… có nguy cơ bị hen phế quản.

Do thời tiết, môi trường sống

Khói, bụi, lông động vật…, vi sinh vật (một số virus viêm đường hô hấp, nấm mốc), thức ăn (tôm, cua, ốc, đồ ăn có chất bảo quản), và các tác nhân khác như vận động quá sức.

bệnh hen ở trẻ emCác triệu chứng gợi ý trẻ bị hen suyễn

  • Trẻ bị ho tái đi tái lại nhiều lần, đặc biệt là ho nhiều về đêm. Ho là một phản ứng của cơ thể giúp đẩy các chất bài tiết hoặc các dị nguyên như khói, bụi, phấn hoa,… ra ngoài. Ho là triệu chứng của nhiều bệnh viêm đường hô hấp khác nhau nhưng nếu tình trạng ho kéo dài, ho đặc biệt nhiều vào ban đêm thì có thể là dấu hiệu của bệnh hen suyễn.
  • Thở khò khè: Do phế quản bị phù nề, không khí qua phế quản bị cản trở tạo nên âm thanh khò khè. Đây được coi là dấu hiệu điển hình của hen suyễn.
  • Khó thở, hơi thở rất nhanh và gấp: Trẻ bị khó thở do đường thở bị co hẹp, hiện tượng thở nhanh, thở gấp sẽ nặng hơn khi trẻ vận động như chạy bộ, leo cầu thang,…
  • Mặt nhợt nhạt, ra mồ hôi: khi cơ thể không được cung cấp đủ lượng oxy trẻ sẽ có các dấu hiệu mặt nhợt nhạt, mệt mỏi, ra mồ hôi.

Biến chứng của bệnh hen suyễn

Trẻ em có tỉ lệ mắc bệnh hen cao gấp đôi so với người lớn (tỉ lệ mắc bệnh hen ở trẻ em là 10% so với người lớn là 5%). Nhóm trẻ em 12-13 tuổi ở nước ta có tỉ lệ mắc bệnh hen cao hàng đầu Châu Á và xu hướng ngày càng gia tăng. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, hen suyễn ở trẻ có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như:

  • Xẹp phổi: Đây là một biến chứng thường gặp, xuất hiện ở hơn 1/3 trẻ em nhập viện do hen phế quản. Khi hen được kiểm soát, tình trạng xẹp phổi sẽ được cải thiện.
  • Giãn phế nang đa tiểu thùy: Ở bệnh nhân bị hen, sự đàn hồi của các phế nang sẽ giảm dần theo theo thời gian dẫn đến giảm thể tích khí thở ra, khí cặn tăng.
  • Tràn khí màng phổi, tràn khí trung thất: Bệnh hen phế quản làm các phế nang bị giãn rộng, tại các vùng phế nang bị giãn ít có mạch máu nuôi dưỡng, áp lực trong phế nang tăng, Khi phải làm việc nặng hoặc ho mạnh, phế nang dễ bị vỡ gây tràn màng phổi, tràn khí trung thất.
  • Ngừng hô hấp kèm tổn thương não: tình trạng suy hô hấp kéo dài gây ra thiếu oxy não.
  • Suy hô hấp: thường gặp ở các bệnh nhân hen cấp tính nặng hoặc hen ác tính. Bệnh nhân khó thở liên tục, tím tái, đôi lúc ngừng thở và phải được sự hỗ trợ của máy thở. Đây là một tình trạng nguy hiểm có thể gây tử vong.

Các biện pháp chăm sóc trẻ bị hen

Tránh những nguyên nhân có thể làm khởi phát cơn hen:

  • Không để thú vật (chó, mèo,…) trong nhà, diệt gián
  • Không hút thuốc lá trong nhà và ở nơi gần trẻ
  • Không để những chất nặng mùi trong nhà.
  • Tránh dùng các loại thuốc xịt như nước hoa xịt phòng , thuốc xịt muỗi, côn trùng
  • Tránh nhang khói
  • Nơi ngủ của trẻ: cần được dọn dẹp sạch sẽ, ngăn nắp, không nên trải thảm. Thường xuyên giặt khăn trải giường và chăn mền bằng nước nóng, phơi khô ngoài nắng. Không nên cho trẻ chơi thú nhồi bông cũng như không cho thú vật vào nơi trẻ ngủ.
  • Dùng cửa sổ (đóng hay mở) để duy trì không khí sạch và trong lành

chăm trẻ bị henKhi trẻ lên cơn hen:

  • Cần nhận biết sớm các dấu hiệu cho biết một cơn hen đang đến: ho, khò khè, nặng ngực, khó thở, thức giấc về đêm.
  • Trong trường hợp này nếu đã được thầy thuốc hướng dẫn, cần cho trẻ dùng thuốc cắt cơn tác dụng nhanh (dưới dạng hít hay xông)
  • Dù trẻ tốt lên cũng cần cho trẻ nghĩ ngơi trong 1 giờ

Đưa trẻ đi bệnh viện ngay khi:

  • Thuốc cắt cơn không có tác dụng hoặc chỉ có tác dụng ngắn , trẻ vẫn còn khó thở
  • Nói năng khó nhọc
  • Trẻ phải ngồi thở, co kéo vùng xung quanh xương sườn và cổ khi thở
  • Cánh mũi phập phồng
  • Tím tái môi hay đầu ngón tay: Đây là dấu hiệu rất nguy kịch

Để phòng ngừa hen cần

  • Tránh xa những nguyên nhân khởi phát cơn hen
  • Sử dụng thuốc phòng ngừa lâu dài

Sử dụng thuốc phòng ngừa lâu dài cho trẻ khi

  • Khi bệnh hen không được kiểm soát tốt
  • Khi trẻ thường xuyên bị lên cơn: trên 1 lần trong một tuần (nghĩa là ít nhất 4 cơn trong 1 tháng) , trẻ bị thức giấc vì cơn hen trên 2 lần trong một tháng, khi trẻ phải dùng thuốc cắt cơn hen mỗi ngày
  • Khi trẻ từng nhập viện vì cơn hen nặng
  • Có từ 3 cơn hen trở lên trong năm qua. Trong trường hợp này, phải đưa trẻ đi khám chuyên khoa để được bác sĩ hướng dẫn dùng thuốc phòng ngừa đúng cách.
  • Thuốc phòng ngừa hiệu quả nhất hiện nay là những thuốc kháng viêm dùng dưới dạng hít, cũng rất an toàn và không hề gây nghiện. Thời gian dùng thuốc phải đủ dài (thường nhiều tháng) để có đủ khả năng cải thiện được tình trạng viêm đường thở.
  • Cần phải tuân thủ đúng hướng dẫn của thầy thuốc, tái khám đúng hẹn và không bao giờ được tự ý ngưng thuốc ngay cả khi trẻ có vẻ đã tốt hơn.

Viết bình luận